Gelişim Bülteni #117: Her Şey Kontrolün Altında Mı?
- Ayça Karaman
- 30 Mar
- 3 dakikada okunur
Sevgili yol arkadaşım,
Modern dünya bize iki keskin seçenek sunar: Tüken ya da bırak.
Üretmek, gelişmek ve kendi yolumuzu çizmek istediğimizde aynı sesleri duyarız: “Hadi, daha çok yap, daha hızlı ol, daha fazla koş.”
Yorulduğumuzda ise aynı sesler bir yerlerde yanlış yaptığımızı hissettirir: “Sen de kendine çok yükleniyorsun, fazla düşünme, hadi biraz sal.”
İkisi de modern hayatın yaralarına merhem olmaz.
Üçüncü bir yol yok mudur sahiden de?
4 yıl önce bu sorgulamalar içindeyken Pürdikkat kitabının yazarı Nir Eyal’in “Neden Kontrol İlüzyonu Hedeflerinize Zarar Veriyor?” adlı podcast bölümüne denk geldim.
Bölümde bir test yer alıyordu. Hadi birlikte yapalım.
Bir uçak kazasından sağ çıktığını düşün.Issız bir çöldesin. Yanında sınırlı eşyalar var.
İki seçeneğin var:Yerinde kalmak. Sinyal vermek. Suyu korumak. Beklemek.Ya da yola çıkmak. Pusula almak. Yürümek. Bir şeyler yapmak.
Hangisini seçerdin? 👀
(Doğru cevap için kaydırmaya devam et)
Ben muhtemelen yola çıkardım.
Oysa hayatta kalma ihtimali daha yüksek olan stratejinin ilki yani yerinde kalmak olduğunu anlatıyor Nir Eyal.
Çoğu insan da benim gibi yola çıkmayı seçiyormuş. Beklemeyi rahatsız edici ve hareketsizliği tehdit gibi algıladıkları için.
İnsanlar bir şeyleri kontrol edebilecekleri düşüncesi ile rahatlar. Bunun sonucu yanlış bir şey yapmak olsa dahi kontrol hissi zihni rahatlatır diyor Nir Eyal podcastinde.
Kontrol İllüzyonu
Kontrol illüzyonu en basit hâliyle şunu anlatır: İnsanlar, aslında kontrol edemedikleri durumlarda bile kontrol ediyormuş gibi hissetmeye eğilimlidir.
Bu his özellikle belirsizlik arttığında güçlenir. Zihin o an şunu fısıldar: “Bir şey yap. Ne olduğu önemli değil.” Çünkü beklemek rahatsız edicidir. Durmak tehdit gibi algılanır.
Zihin kontrol etmek ister. Kontrol edemediğini hissettiğinde panikler ve iki uç davranış üretir.
İlki, tükenene kadar devam etmektir.Zihin şöyle der: “Durursam kontrolü kaybederim. O yüzden daha çok yapmalıyım.”
Bu yüzden sürekli çabalarsın.
Günlerin doludur ama içten içe “yanlış bir şey var” hissi büyür.Direksiyonu sımsıkı tutarsın ama nereye gittiğini bilmezsin.
İkinci uç ise tamamen bırakmaktır.
Bir noktada zihin bu kez şunu söyler: “Bu böyle de olmuyor. O zaman hiçbir şey yapmayayım.”
Vazgeçersin.
Ertelersin.
Direksiyonu bırakırsın ama araba hâlâ gidiyordur.
Bu iki uç birbirinin zıttı gibi görünür. Aslında aynı yerden çıkar: Kontrol ihtiyacını yanlış yerde aramaktan.
Üçüncü Bir Yol
Oysa üçüncü bir yol vardır: Yönünü tayin etmek.
Yön, her an ne yaptığını kontrol etmek de değildir, her şeyi bırakıp akışa salmak da.
Yön şudur: Ne yapıp neyi yapmadığını bilmektir.
Kontrol, belirsizliğin kaygısını kısa süreliğine bastırır.Yön ise neyin seni ileri taşıdığını ayırt etmene yarar.
Bu yüzden yönü olan biri savrulmaz.Her şeye yetişmez ama merkezini kaybetmez.
Günlerin neyle doluysa, hayatının merkezi odur.
En çok neye zaman harcıyorsun?
Gün içinde zihnin en çok nereye gidiyor?
Yorulmuş olsan bile yapmaya devam ettiğin şey ne?
İşte merkez tam olarak burasıdır.
Merkez “önemli bulduğunu söylediğin şey” değil, etrafında yaşadığın şeydir.
Mesela:“Ailem benim için çok önemli” dersin
ama günlerin işle doludur → merkez iştir.
“Üretmek istiyorum” dersin
ama zamanın ekranda geçer → merkez ekrandır.
Bu iyi ya da kötü değil.Bu sadece gerçektir.
Yön dediğimiz şey tam olarak buradan çıkar. Merkezini bilmeden yönünü bulamazsın. Çünkü nereye gittiğini anlayabilmek için önce şu an neyin etrafında döndüğünü görmen gerekir.
Günümüzde yorgunluk bir kişisel kusur değil.Yönünü kaybetmiş bir hayatın belirtisidir.
Küçük Bir Rica
Hazırsan, senden bir ricam var.
Eğer çevrende, “çok şey yapıyor ama bir türlü emin hissedemiyor” dediğin, “hayatını yanlış yerden yaşıyor olabilir” diye düşündüğün biri varsa,bu sezonu ona da haber vermeni isterim.
Bu yolculuğa eşlik ettiğin için teşekkürler.
Önümüzdeki hafta "Her şeye nasıl yetişiriz?" konusunu birlikte konuşacağız.
Sevgiler,
Ayça
Duyurular
Yeni yılda dönüşüm kiti seni bekliyor.
Online Gelişim Grubu yılın son kayıtları!
Bu içerikte komisyonlu link bulunabilir. #işbirliği #ortaklık #reklam
